علامه حسن زاده آملی؛ جمع میان دانش اندوزی و سیر و سلوک

به گزارش ایکنا، آیت الله حسن رمضانی، استاد حوزه علمیه و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 22 مهرماه در نشست خبری پنجمین بزرگداشت علامه حسن زاده آملی، گفت: آیت الله حسن زاده آملی آن قدر جایگاه والایی داشت که هم حوزویان و هم دانشگاهیان به وجود چنین شخصیتی افتخار می کنند؛ زیرا ایشان در فضای دانشجویی و پیگیری مسائل علمی، خود را در حد اعلای آن فانی کرده بود و چیزی جز علم، معرفت و طلب دانش مدنظر نداشت.

رمضانی بیان کرد: ایشان کسی نبود که فقط به جمع آوری دانش بسنده کرده باشد و در فضای تهذیب نفس و مقامات سیر و سلوک گامی برنداشته باشد؛ بلکه در این عرصه نیز اجتهاد علمی و عملی کرده بود. بنابراین، ترویج و تبلیغ شخصیت ایشان به عنوان یک الگو، هم نشان دهنده معرفت و قدردانی ماست و هم درس آموزی فوق العاده ای برای حوزویان و دانشگاهیان دارد تا همچون ایشان به دنبال علم و سیر و سلوک باشند.

وی ادامه داد: پس از ارتحال حضرت علامه در سوم مهرماه سال 1400، برای تحقق این اهداف و مقاصد، هر سال مراسم بزرگداشتی برای ایشان برگزار می کنیم و هر سال نیز از یک شخصیت دانشگاهی و حوزوی دعوت می شود. امسال، آقای مهدوی پور، نماینده مقام معظم رهبری در آفریقا که به مدت 15 سال نماینده مقام معظم رهبری در هند بوده و اکنون نیز این مسئولیت را در آفریقا بر عهده دارد، سخنران مراسم خواهد بود و درباره عرفان در آفریقا سخن خواهد گفت.

رمضانی افزود: همایون همتی نیز به دلیل برخورداری از سابقه حوزوی و فعالیت دانشگاهی، از منظر بیرونی و دانشگاهی به علامه می نگرد و مباحث خوبی در این مراسم ارائه خواهد کرد. از سوی دیگر، با توجه به اینکه هنوز در فضای شهادت امام شهید هستیم، مباحث این مراسم باید رنگ وبوی ایشان را داشته باشد؛ ازاین رو، جایگاه علوم عقلی از منظر امام شهید و حسن زاده آملی مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.

بی مهری به علوم عقلی

رمضانی با بیان اینکه علوم عقلی و فلسفی در حوزه از سوی برخی افراد مورد بی مهری قرار می گیرد، گفت: برخی از این افراد که از شخصیت های مطرح نیز هستند، رفتن به سمت علوم عقلی را رفتن به سمت کفر می دانند و به تعبیر امام، آن را به مواجهه با مار تشبیه می کنند؛ درحالی که فلسفه، حرکت به سمت عقلانیت است و بدون این مباحث، نفس کشیدن درست در حوزه دینی ممکن نیست. فلسفه به زندگی انسان حیات می بخشد و او را در فضای حیات طیبه قرار می دهد.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با بیان اینکه برخی معتقدند اسلام نیازی به مباحث عقلی ندارد و به صورت ذاتی از آن مستغنی است، اظهار کرد: هواپیما مستقل است، اما برای استفاده از آن باید خلبانی وجود داشته باشد که آن را هدایت کند. قرآن و روایات به همه ابعاد زندگی بشر توجه کرده اند، اما آیا هر کسی می تواند از آن ها استفاده کند؟ قطعاً باید افرادی متخصص باشند تا بتوانند از این منابع بهره ببرند؛ بنابراین، بهره بردن از قرآن نیاز ماست، نه نیاز اسلام.

رمضانی بیان کرد: افرادی عمر خود را در فضای حوزه می گذرانند، اما صرفاً به تعبد محض توجه دارند و از عقلانیت غافل اند؛ درحالی که امام شهید و امام راحل با این تفکر مخالفت کردند. آیت الله سیستانی نیز به علوم عرفانی و عقلی گرایش دارند و بنده در دیدار با ایشان، از اینکه نسبت به این مسائل دیدگاه بازی دارند، قدردانی کردم.

وی افزود: در سال 1391، در دیداری خدمت امام شهید عرض کردم که حمایت جانانه شما از علوم عقلی و فلسفی و بوسه زدن بر پیشانی علامه حسن زاده آملی، که برخی او را تکفیر و تفسیق می کنند، نقش مهمی در پیشبرد فلسفه در حوزه داشته است.

رمضانی ادامه داد: در سال 1389، در پی سخنان رهبر شهید درباره عرفان نظری، ابهامی ایجاد شده بود. امام شهید فرمودند که منظور ایشان از عرفان، عرفان نظری نیست، بلکه مراد، تهذیب نفس است؛ همان چیزی که علامه طباطبایی، بهاءالدینی و آقای قاضی به آن توجه داشتند. ایشان تأکید کردند که عرفان نظری فایده ای هم ندارد. البته منظور رهبر شهید، عرفان نظری صرف و آشنایی با مجموعه ای از اصطلاحات و آموزه هایی بود که به دنبال آن ها معنویت و سیر و سلوک عملی وجود ندارد.

وی با بیان اینکه به ایشان عرض کردم سخنانشان ابهام ایجاد کرده است و ایشان در پاسخ فرمودند عرفان نظری بخوانید، اما بدون عرفان عملی ثمری ندارد، افزود: در مراسم گرامیداشت علامه حسن زاده آملی، از سه کتاب رونمایی می شود که یکی از آن ها اثر خود علامه با عنوان «معرفت نفس» است که از آثار شاخص ایشان به شمار می رود.

شاگرد آیت الله حسن زاده آملی بیان کرد: کتاب دیگر، اثر مرحوم آقای ساعدی است که منزل ایشان پایگاه سیر و سلوک و حلقه ذکر در مشهد بود. کتاب سوم نیز شامل درس هایی است که بنده طی 20 جلسه در محضر طلاب تدریس کرده ام و تحقیق و تدقیق در مطالب آن نیز یک سال زمان برده است.

کنشگری سیاسی علامه حسن زاده

رمضانی با بیان اینکه علامه حسن زاده آملی در علوم مختلف، از جمله عرفان، ریاضیات و نجوم، فردی متضلع بود، اما در عرصه سیاست نیز دخالت جدی داشت، اضافه کرد: دل ایشان برای این می تپید که اسلام در مسند قدرت قرار بگیرد و دستورات اسلامی محقق شود. ایشان نقل کرده است که پیش از خرداد 1342، پیام امام را شنیدم که خطاب به مبلغان و طلاب فرموده بود مردم را با مسائل سیاسی کشور آشنا کنند. ایشان فرمود: وقتی این فرمایش را در تهران شنیدم، از دور اظهار ارادت کردم، اما با خودم گفتم باید به قم بروم و دست بیعت به امام بدهم. خدمت امام رسیدم و عرض کردم که آمده ام تا در حضور شما با شما بیعت کنم و ان شاءالله کفر و فسق را از کشور بیرون کنیم و دین خدا را پیاده کنیم. امام نیز مرا در آغوش گرفتند و مورد تقدیر قرار دادند.

وی افزود: ایشان در درس های پیش از انقلاب نیز به مجاهدت ها و مبارزات مردم می پرداخت و موضع خود را اعلام می کرد. پس از پیروزی انقلاب نیز چند سال امام جمعه آمل بود و پس از آن به قم آمد و مشغول فعالیت های تحقیقی شد. برخلاف برخی سخنان نسنجیده، ایشان فردی منزوی نبود، در عرصه سیاسی حضور داشت و تا حد توان از امام و رهبری حمایت می کرد. البته نسبت به برخی امور نقد، ایراد و اشکال داشت، اما با بنیاد انقلاب مخالفت نمی کرد.

رمضانی اظهار کرد: یک سری سخنان بی معنا منتشر شده است مبنی بر اینکه ایشان با انقلاب و رهبری میانه و نسبتی نداشت و مخالف بود؛ درحالی که این ادعاها هیچ مستندی ندارد. علامه حسن زاده آملی از تعبیر «خامنه ای کبیر» برای رهبری استفاده می کرد. رهبر شهید نیز به ایشان پیام داده بودند که تمام کتابخانه های داخل کشور و هر کتابخانه ای در خارج از کشور را که توانایی دسترسی به آن داشته باشیم، در اختیار شما قرار می دهیم. همچنین در پیام ارتحال علامه، شش عنوان برجسته برای ایشان به کار بردند.

رمضانی در پایان بیان کرد: در جریان حوادثی که از سوی برخی افراد در برابر رهبر شهید ایجاد شد، علامه حسن زاده آملی درباره مقام معظم رهبری جمله عجیبی به کار برد. ایشان به بنده فرمود: شنیدید برخی نسبت به رهبری حرف های نادرست زده اند؟ بنده اظهار بی اطلاعی کردم و ایشان گفت: «فلانی این سخنان را گفته است.» سپس با عصبانیت پاسخ داد: گیرم که تو اعلم فی الدهر هستی؛ این آقا سید نیست که هست، سابقه مبارزاتی ندارد که دارد، سابقه اجرایی و ریاست جمهوری ندارد که دارد و حسن تدبیر ندارد که دارد. در علم هم آثار رجالی ایشان را دیده اید؛ من علم رجالی ایشان را در این حد نمی دانستم.

انتهای پیام